“Thương tiến tửu” là bài thơ nổi tiếng nhất của Lý Bạch, đại diện cho tinh thần say và tư tưởng nhân sinh của ông. Bài thơ này đã đi theo những năm tháng thanh xuân nông nổi nhất của đời tôi, và cứ thỉnh thoảng những câu thơ vẫn vọng trong tâm trí ngăn tôi khỏi những cuồng vọng.
Năm 2018, tôi đã dịch bài thơ này, và hôm nay, một ngày xuân 2024, tôi ngồi chuốt lại câu từ và gieo vần, để ngâm ngợi và cũng để nhắc mình.
Người chẳng thấy:
Hoàng Hà trời cao tuôn dài mãi
Mải mê tới biển nào quay lại.
Không thấy ư:
Phụ mẫu soi gương sầu bạc tóc,
Sáng mới biếc xanh, chiều thành tuyết.
Nhân sinh thỏa lòng cứ vui thôi
Chớ để chén vàng khô ánh nguyệt!
Trời sinh có tài tất hữu dụng,
Ngàn vàng tiêu cạn lại quay về.
Mổ dê xẻ ngựa cứ vui đi,
Ba trăm li này có hề gì.
Này thầy Sầm,
Này Đan Khâu,
Uống thôi nào
Chớ ngưng ly!
Vì người ca một khúc,
Người cũng vì ta hãy lắng nghe:
“Chuông trống cỗ bàn có là gì,
Chỉ nguyện say hoài không màng tỉnh!
Xưa nay thánh hiền đều hiu quạnh
Chỉ phường uống rượu mới lưu danh.
Trần vương mở yến hội Bình Lạc (*)
Vạn vò rượu quý tha hồ vui.”
Cớ gì ông chủ than tiền ít,
Cứ đãi rượu ngon mời bạn say.
Ngựa ngũ sắc
Áo ngàn vàng
Tiểu đồng mang đổi ra mỹ tửu
Ta lại cùng say vạn cổ sầu.
(*) Tức Tào Thực. Trong bài Danh đô thiên 名都篇 của Tào Thực có câu: “Quy lai yến Bình Lạc, Mỹ tửu đẩu thập thiên”, tức trở về quán Bình Lạc mở tiệc rượu vạn vò.
Bản Hán Việt
Quân bất kiến:
Hoàng Hà chi thuỷ thiên thượng lai,
Bôn lưu đáo hải bất phục hồi!
Hựu bất kiến:
Cao đường minh kính bi bạch phát,
Triêu như thanh ty mộ thành tuyết.
Nhân sinh đắc ý tu tận hoan,
Mạc sử kim tôn không đối nguyệt!
Thiên sinh ngã tài tất hữu dụng,
Thiên kim tán tận hoàn phục lai.
Phanh dương tể ngưu thả vi lạc,
Hội tu nhất ẩm tam bách bôi.
Sầm phu tử,
Đan Khâu sinh.
Thương tiến tửu,
Bôi mạc đình!
Dữ quân ca nhất khúc,
Thỉnh quân vị ngã khuynh nhĩ thính:
“Chung cổ soạn ngọc bất túc quý,
Đãn nguyện trường tuý bất nguyện tỉnh!
Cổ lai thánh hiền giai tịch mịch,
Duy hữu ẩm giả lưu kỳ danh.
Trần vương tích thời yến Bình Lạc,
Đẩu tửu thập thiên tứ hoan hước”.
Chủ nhân hà vi ngôn thiểu tiền,
Kính tu cô thủ đối quân chước.
Ngũ hoa mã,
Thiên kim cừu,
Hô nhi tương xuất hoán mỹ tửu,
Dữ nhĩ đồng tiêu vạn cổ sầu.
