Home Dịch thuật Dịch thơ Yên ca hành kỳ 1: Thu Phong – Tào Phi

Yên ca hành kỳ 1: Thu Phong – Tào Phi

Thấy bạn Nguyễn Hoàng Dương dịch cả chùm thơ Tào Tháo, mình cũng hứng chí dịch thơ Tào Phi. Người đời khen thơ Tào Thực, nhưng với mình tài thơ của Thực không thể so với Phi: So về tình không lai láng bằng, so về hình ảnh thơ không đẹp đẽ bằng, so về thủ pháp để lại cho đời sau cũng còn thua xa. Có lẽ người ta yêu thích thơ Tào Thực chỉ vì ông này thường ngày thích rượu chè với các văn nhân, chứ không đau đáu đại nghiệp như Tào Phi. “Tam quốc diễn nghĩa” chê bai Tào Phi và ghen tài đố kị với Tào Thực, nhưng xét về tài thì Phi hơn hẳn Thực cả về văn chương lẫn chính trị.

Bài Yên ca hành- Thu phong này là bài thơ thất ngôn đầu tiên trong lịch sử văn học Trung Quốc trung đại. Tản Đà dịch bài này sang tiếng Việt bằng thơ lục bát, đọc cũng hay, nhưng làm mất đi vị trí quan trọng trong lịch sử văn học của bài thơ. Mình bèn dịch lại, lúc dịch không khỏi không nhớ đến “Chinh phụ ngâm khúc” của Đặng Trần Côn.

Thu phong tiêu sắt thiên khí lương,
Thảo mộc dao lạc lộ vi sương.
Quần yến từ quy nhạn Nam tường,
Niệm quân khách du tứ đoạn trường.
Khiểm khiểm tư quy luyến cố hương,
Quân hà yêm lưu ký tha phương.
Tiện thiếp cung cung thủ không phòng,
Ưu lai tư quân bất cảm vong.
Bất giác lệ hạ chiêm y thường,
Viện cầm minh huyền phát “Thanh thương”.
Đoản ca vi ngâm bất năng trường,
Minh nguyệt hạo hạo chiếu ngã sàng.
Tinh Hán tây lưu dạ vi ương,
Khiên Ngưu, Chức Nữ dao tương vọng,
Nhĩ độc hà cô hạn hà lương.

Dịch thơ:

Gió hiu thu lạnh khí bạc màu
Cỏ cây rơi rụng đọng sương thâu
Én kêu trời nam nhạn chao mình
Nhớ chàng rong ruổi lòng đứt đoạn
Dằng dặc lòng chàng nhớ quê xa
Cớ sao trôi nổi kiếp không nhà.
Thiếp phận đơn côi căn phòng trống
Buồn dâng nhung nhớ chẳng nguôi lòng
Nào biết lệ rơi đầm xiêm áo
Mượn khúc “Thanh thương” nguyện tỏ lòng
Đoản khúc sao thỏa lòng nhung nhớ
Vằng vặc đầu giường trăng vãi vương
Dòng Hán trời tây đêm còn tuôn
Chàng Ngưu nàng Chức còn xa ngái
Duy chàng thơ thẩn nhịp cầu chi?

Dịch nghĩa:
Gió thu hiu hiu lạnh khí trời bạc màu
Cây cỏ tiêu điều móc giăng thành màn sương
Chim én gọi bầy nhạn chao liệng về Nam
Nhớ chàng phương xa mà lòng thiếp đớn đau
Lòng chàng nhớ quê dằng dặc
Thế mà vẫn phải tha phương
Tiện thiếp một mình nơi phòng trống
Nỗi buồn nhớ chàng không thể nguôi ngoai
Nào biết lệ đã rơi ướt đầm xiêm áo
Chỉ biết mượn khúc Thanh Thương để tỏ nỗi lòng
Nhưng khúc nhạc ngắn quá không thể giãi bầy
Đầu giường thiếp trăng sáng vằng vặc
Dòng sông Hán trên trời còn đổ về tây thì đêm còn dài (*)
Sao Ngưu Lang và sao Chức Nữ còn chưa gặp nhau
Thế mà chàng vẫn đứng trên cầu một mình ngẫm ngợi điều gì?

(*) Trong câu này, khi Tào Phi nhắc đến “Tinh Hán” ý muốn nhắc đến Thiên Hà ám chỉ bầu trời đêm. Tuy nhiên, từ “Hán”, vừa có ý chỉ dòng sông Hán, vừa chỉ nhà Hán, lại vừa chỉ Thiên Hà, nên mình nghĩ rằng ở đây tác giả chơi chữ, vừa muốn nói đến nhà Hán, vừa muốn ám chỉ bầu trời đêm.

Đan tế nhật hành – Tào Phi

Hà Thủy Nguyên dịch Ráng hồng khuất vầng dương Cầu vồng trời cao buông Rào rào hang suối tuôn Ào ào cây lá rụng Chim lẻ lạc bầy rồi Điệu buồn ám tầng mây Trăng hết tròn lại khuyết Hoa chẳng nở hai lần Xưa nay đều vậy cả Ôi biết nói gì đây. *Bản Hán Việt: Đan hà tế nhật, Thái hồng thuỳ thiên. Cốc thuỷ sàn sàn, Mộc lạc phiên phiên. Cô cầm thất quần, Bi minh vân gian. Nguyệt doanh tắc xung,

Điếu can hành – Tào Phi

Đông việt hà tế thuỷ, Dao vọng đại hải nhai. Điếu can hà san san, Ngư vĩ hà si si. Hành lộ chi hiếu giả, Phương nhị dục hà vi? Bản dịch thơ của Hà Thủy Nguyên: Nước sông đổ về Đông Xa ngắm bờ biển lớn Cần câu kìa mảnh mảnh Đuôi cá kìa rung rung Lại qua đều ưa thích Sao chẳng đớp mồi thơm? "Điếu can hành" là một khúc nhạc phủ đã thất truyền lời gốc. Tích là: Bá Thường Tử

Tạp thi kỳ 1 – Tào Phi

Hà Thủy Nguyên dịch Miên man đêm thu lặng Lành lạnh gió bắc hàn Trở mình không chợp mắt Choàng áo bước lang thang Loanh quanh đi lại đứng Sương trắng ướt áo rồi. Cúi nhìn sóng nước lạnh Ngẩng xem trăng sáng soi Thiên Hán về tây cả Tam Ngũ chiếu giữa trời Côn trùng buồn rỉ rả Cô nhạn liệng về nam Rầu rầu cơn buồn thảm Dằng dặc nhớ quê nhà Nguyện tung bay đôi cánh Nào đâu cầu vượt sông Nương

Thiện tai hành kỳ 1 – Tào Phi

Thơ của một võ tướng mà lại hư vô như thế đấy! Hà Thủy Nguyên dịch Lên núi hái rau Chiều tàn hiu hắt Sơn khê gió nổi Sương đẫm áo rồi Trĩ hoang kêu loạn Vượn hú tìm nhau Nhớ trông quê cũ Sầu chất thành cao! Núi cao có vách Cây lớn có cành Ta buồn không chốn Người nào biết đâu Đời người sống tạm Lo lắng mà chi? Ta nay chẳng cười Năm tháng qua mau Nước cuồn cuộn chảy Thuyền

Yên ca hành kỳ 2: Biệt nhật – Tào Phi

Biệt nhật hà dị hội nhật nan, Sơn xuyên du viễn lộ man man. Uất đào tư quân vị cảm ngôn, Ký thư phù vân vãng bất hoàn. Thế linh vũ diện huỷ hình nhan, Thuỳ năng hoài ưu độc bất than. Cảnh cảnh phục chẩm bất năng miên, Phi y xuất hộ bộ đông tây. Triển thi thanh ca liêu tự khoan, Lạc vãng ai lai tồi tâm can. Bi phong thanh lệ thu khí hàn, La duy từ động kinh Tần hiên. Ngưỡng